Ο τρόμος των αιθέρων

Στα φρέσκα και συνάμα αρχικά δειλά βήματα του περασμένου αιώνα ένα γεγονός ήρθε να ρίξει ανάγωγα τη βαριά του σκιά. Ήταν ο Πρώτος Μεγάλος Πόλεμος που θα γνώριζε η ανθρωπότητα σε καθολική κλίμακα. Η καθιερωμένη ισορροπία δυνάμεων έμελλε να αλλάξει άρδην σχηματοποιώντας εκ νέου τον εύπλαστο «σκελετό» του πλανήτη. Όμως το κουβάρι της ιστορίας του παρόντος θέματος άρχισε να ξετυλίγεται μερικά χρόνια πριν σε ένα αρχοντικό κάπου στη Νότια Σιλεσία(σημερινή Πολωνία)...

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ-ΚΑΤΑΓΩΓΗ

Μια διόλου ευκαταφρόνητη οικογενειακή παράδοση στόλιζε το όνομα των Φον Ριχτχόφεν. Όλοι τους εξαίρετοι στρατιωτικοί είχαν καταφέρει το 1741 να πάρουν τον τίτλο του Βαρώνου από τον Μεγάλο Φρειδερίκο ως ανταμοιβή τόσο για την πίστη όσο και για τις υπηρεσίες τους προς τον Βασιλικό Οίκο του Βραδεμβούργου.

Τελευταίο μέλος τους ο Επίλαρχος Άλμπερτ Φον Ριχτχόβεν ο οποίος ένα Μαγιάτικο πρωινό του 1892 απέκτησε διάδοχο στον οποίο δόθηκε το όνομα Μάνφρεντ Άλμπερτ.

Τόσο ο Μάνφρεντ όσο και τα δύο μικρότερα αδέρφια που τον ακολούθησαν(Λόθαρ και Κάρολος) έλαβαν από νωρίς την ανατροφή που επέτασσε η αριστοκρατική προέλευσή τους.

Πάντως ο μεγάλος γιος της οικογένειας επέδειξε από μικρός ιδιαίτερη έφεση στο κυνήγι(λέγεται πως τα πρώτα του θηράματα ήταν τρία μικρά παπάκια τα οποία σκότωσε στο κήπο με ένα αεροβόλο) καθώς διέθετε πολύ καλό σημάδι αλλά και μια σπάνια κυνικότητα.

Σε ηλικία 13 ετών εγγράφεται στο στρατιωτικό κολέγιο του Βάλστατ αν και ο ίδιος όπως αργότερα εκμυστηρεύεται δεν επιθυμούσε ιδιαίτερα να γίνει στρατιωτικός. Χωρίς να ξεχωρίζει ιδιαίτερα στα μαθήματα σε αντίθεση με τις αθλητικές δραστηριότητες(ιδιαίτερα την ιππασία) αποφοιτά και εισάγεται στη Στρατιωτική Σχολή του Βερολίνου. Την τελειώνει το 1912 και λαμβάνοντας το βαθμό του Ανθυπίλαρχου τοποθετείται στο Σύνταγμα Ουλάνων που έδρευε στο Μπρεσλάου.

ΤΟ ΞΕΣΠΑΣΜΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Το επόμενο χρονικό διάστημα κυλά ήρεμα σχεδόν ανιαρά για το νεαρό αξιωματικό. Τυπικές περιπολίες στα γερμανορωσικά σύνορα και τίποτε παραπάνω έκαναν τον Μάνφρεντ που επιζητούσε την περιπέτεια να εύχεται να συμβεί κάτι ώστε να μπορέσει να εκπληρώσει όσα πρόσταζε το ένστικτό του.

Αυτό το κάτι δεν άργησε να έρθει. Το 1914 ο Διάδοχος του αυστρουγγρικού θρόνου Φερδινάνδος και η σύζυγος του δολοφονούνται εν ψυχρώ από Σέρβο εθνικιστή στο Σεράγεβο. Η σπίθα που χρειαζόταν το ποτισμένο με βενζίνη φυτίλι του πολέμου στη Γηραιά Ήπειρο είχε πεταχτεί. Σύντομα η έκρηξη παρέσυρε όλα σχεδόν τα κράτη στη φοβερή δίνη των εχθροπραξιών.

Ήταν Αύγουστος του 1914 όταν ο Ριχτχόφεν συμμετείχε σε μια μικρή γιορτή που είχε οργανώσει μαζί με τους συναδέλφους του στα καταλύματά τους. Η ευχάριστη ατμόσφαιρα δεν κράτησε για πολύ καθώς την θρυμμάτισαν τα νέα για την κήρυξη του πολέμου με τη Ρωσία.

Η ΔΡΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΖΙΚΟ

Τον πρώτο καιρό ο άκαπνος υπίλαρχος οδηγούσε τους άντρες του(έναν ουλαμό Ουλάνων λογχοφόρων) περισσότερο σε αναγνωριστικές αποστολές. Σύντομα το Σύνταγμα στο οποίο υπηρετούσε μεταφέρθηκε στο Δυτικό Μέτωπο. Εκεί ο ρομαντικός ευγενής αντιλήφθηκε πως ο πόλεμος απέχει πολύ από την ιδεατή εικόνα που ο ίδιος είχε σχηματίσει. Οι επελάσεις του ιππικού που χαρακτήριζαν τους Ναπολεόντειους Πολέμους στους οποίους είχαν διακριθεί οι πρόγονοι του «σκόνταφταν» πάνω στα αναχώματα, τα συρματοπλέγματα και τα τεράστια πυροβόλα που έριχναν ομοβροντίες από μακρυά. Επιπροσθέτως στις πρώτες επιχειρησιακές επαφές διαπίστωσε πως η επιβίωση και η άτακτη φυγή υπερισχύουν της «δονκιχωτικής» αντίληψης περί αυτοθυσίας στο τίμιο πεδίο της μάχης.

Ψάχνοντας μια διέξοδο από τον κλοιό της στασιμότητας του πολέμου χαρακωμάτων τον οποίο ο ίδιος θεωρούσε ταπεινωτικό ζήτησε να μετατεθεί στη στρατιωτική αεροπορία χωρίς να γνωρίζει σχεδόν τίποτα για τα αεροπλάνα. Ο ανώτερος που ενέκρινε τη μετακίνηση χωρίς να το ξέρει μόλις είχε σφραγίσει τη δημιουργία ενός ήρωα.

ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ

Το καλοκαίρι του 1915 πέρασε για το Μάνφρεντ με εκπαίδευση στη θέση του ιπτάμενου παρατηρητή. Από τις πρώτες κιόλας πτήσεις το αεροπλάνο τον κέρδισε απόλυτα. Στον αέρα βρήκε την ελευθερία που αποζητούσε, μια ελευθερία που δεν μπορούσε να περιοριστεί από συρματοπλέγματα και διαταγές αναμονής του εχθρού. Λίγο αργότερα η γνωριμία του με τον Όσβαλντ Μπέλκε, το μεγαλύτερο μέχρι εκείνη τη στιγμή Γερμανό άσσο, τον ώθησε να εκπαιδευτεί και στο χειρισμό του αεροπλάνου. Όπερ και εγένετο και μέχρι το τέλος του έτους είχε περάσει όλες τις δοκιμασίες της σχολής χειριστών στο Ντέμπεριτς του Βερολίνου. Είχε έρθει πλέον η στιγμή να δοκιμάσει τις δυνάμεις του ως αλλοτινός ιππότης στη μονομαχία με τον εχθρό. Μόνο που το τερέν δεν θα ήταν πλέον το έδαφος καβάλα σε ένα άλογο αλλά η γραμμή του ορίζοντα που θα περιοριζόταν μόνο από τις δυνατότητες της μηχανής του αεροπλάνου του.

ΥΠΟ ΤΟΝ ΜΠΕΛΚΕ

Το γεγονός πως το νεότευκτο αεροπορικό σώμα θεωρείτο ιδιαίτερα κρίσιμο για την έκβαση του πολέμου ήταν κάτι που βόλευε πολύ το φιλόδοξο ευγενή. Ήξερε πως εκεί μπορούσε πολύ πιο εύκολα απ'ότι στο πεζικό να κατακτήσει κάποιο μετάλλιο τιμής.

Έχοντας την τύχη από την αρχή της «σταδιοδρομίας» του να πετά πλάι στον Όσβαλντ Μπέλκε ο οποίος τον είχε επιλέξει προσωπικά για τη δική του Μοίρα και με την ύπαρξη φυσικά του αστείρευτου ταλέντου του οι πρώτες καταρρίψεις δεν άργησαν να έρθουν. Απέναντι στους ιπτάμενους του Μπέλκε δεν ήταν οποιοσδήποτε εχθρός αλλά η φημισμένη Βρετανική αεροπορία κάτι που έκανε τις εναέριες αναμετρήσεις ακόμη πιο αμφίρροπες.

Ο Ριχτχόφεν συνήθιζε να παραγγέλνει ένα ασημένιο κύπελλο για κάθε του κατάρριψη(λέγεται μάλιστα πως σταμάτησε στα 60 καθώς ο κατασκευαστής ξέμεινε από πρώτη ύλη). Μόλις όμως είχε δώσει την παραγγελία για το πέμπτο συνέβη κάτι που συντάραξε όχι μόνο ολόκληρη τη γερμανική αεροπορική δύναμη αλλά ίσως και ολόκληρη τη χώρα. Στις 28 Οκτωβρίου κατά τη διάρκεια μιας αποστολής πάνω από τη γαλλική κωμόπολη του Φλερ μια μοίρα βρετανικών καταδιωκτικών ενεπλάκη με την ομάδα του Μπέλκε. Το αεροσκάφος του Γερμανού διοικητή σε μια ανύποπτη στιγμή συγκρούστηκε ελαφρά με ένα φίλιο αεροπλάνο με αποτέλεσμα να χάσει τον έλεγχο και να πέσει σε περιδίνηση. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα καρφώθηκε στο έδαφος όπου ο διάσημος πιλότος σκοτώθηκε ακαριαία.

Με τη θέση του «καλύτερου» να χηρεύει η ανάγκη για έναν νέο ήρωα ήταν επιτακτική.

Ο ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΒΑΡΩΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΔΩ

Τις επόμενες ημέρες ένα βρετανικό αεροπλάνο πέρασε πάνω από το αεροδρόμιο του Λανζικούρ ρίχνοντας ένα αλεξίπτωτο που περιείχε το ακόλουθο μήνυμα:«Στη μνήμη του Λοχαγού Μπέλκε , του γενναίου και ιπποτικού μας αντιπάλου».

Φυσικά η πράξη αναγνώρισης από τους Βρετανούς δεν ήταν αρκετή για να μετριάσει το σκεπτικισμό και την ανησυχία που είχε επέλθει τόσο στις γερμανικές ιπτάμενες τάξεις όσο και στην ανώτερη ηγεσία.

Όσο ο πόλεμος συνεχιζόταν τόσο αυξάνονταν και οι επιτυχίες για τον Ριχτχόφεν. Έχοντας πλέον στις αρχές του 1917 φτάσει τις 16 καταρρίψεις κι έχοντας τιμηθεί με την υπέρτατη στρατιωτική διάκριση του μεταλλίου «Pour la Merite» (για την Τιμή) ο 25χρονος Μάνφρεντ ήταν ο καλύτερος εν ζωή πιλότος και παράλληλα ένας ζωντανός θρύλος του γερμανικού στρατού.

Αναλαμβάνοντας τη διοίκηση της μοίρας Jasta 11 διέταξε το προσωπικό του Albatros D.III να βαφτεί κατακόκκινο. Επιλέγοντας ένα χρώμα που τραβά κατευθείαν το μάτι και του στερούσε το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού στις αερομαχίες θα έλεγε κανείς πως δυσκόλευε το έργο του. Όμως ο φόβος και η νευρικότητα που θα ένιωθαν οι Βρετανοί πιλότοι όποτε έβλεπαν από εδώ και πέρα το ερυθρό σκάφος θα αντιστάθμιζαν κατά πολύ αυτές τις δυσκολίες.

Εκμεταλλευόμενος τη δύναμη της προπαγάνδας που έψαχνε για έναν ήρωα ο Ριχτχόφεν μετέτρεψε την αεροπορική μοίρα του σε πρότυπη φέρνοντας εκεί τους καλύτερους χειριστές(Σάφερ, Βολφ κλπ) που υπό την ηγεσία του κι εκείνοι μετατρέπονταν σε άσσους.

Η άνοιξη που ακολούθησε χαρακτηρίστηκε από τις μεγάλης έκτασης μάχες σε όλες τις πλευρές του μετώπου αλλά και από τον διαρκώς αυξανόμενο αριθμό των θυμάτων του «Κόκκινου Βαρώνου» ο οποίος μόνο τον Απρίλη υπολογίζεται πως κατέρριψε 22 εχθρικά αεροσκάφη. Έχοντας φτάσει πλέον τις 52 καταρρίψεις ο φημισμένος πιλότος έγινε δεκτός από τον ίδιο τον Κάιζερ που τον συνεχάρη ενώ πλήθος εκδηλώσεων στήθηκε προς τιμήν του. Η ανάγκη για έναν ήρωα που λέγαμε φαίνεται πως είχε ικανοποιηθεί με τον καλύτερο τρόπο.

ΤΟ ΜΟΙΡΑΙΟ ΤΕΛΟΣ

Το φθινόπωρο του 1917 βρήκε τον Ριχτχόφεν να έχει ξεπεράσει το σοβαρό τραυματισμό στο κεφάλι κατά τη διάρκεια μιας αποστολής, έτοιμο να δοκιμάσει το νέο γερμανικό τριπλάνο Fokker Dr.1. Μέχρι τα Χριστούγεννα είχε πετύχει την 63^η νίκη του.

Οι αρχές του 1918 βρήκαν τον Μάνφρεντ αλλά και τον Λόθαρ Ριχτχόφεν να διατάσσονται να παρευρεθούν στο Μπρεστ-Λιτόφσκ όπου διεξάγοντο οι ειρηνευτικές συνομιλίες με τα ρωσικά σοβιέτ που πλέον βρίσκονταν στην εξουσία. Η παρουσία των «ηρώων» είχε να κάνει με την ενίσχυση του κύρους της γερμανικής πλευράς. Αργότερα ο Μάνφρεντ χρησιμοποιήθηκε από την ηγεσία για την αποτροπή απεργιών στα αστικά κέντρα. Το κύρος του αδιαμφισβήτητο προσέδιδε ιδιαίτερη βαρύτητα στα λεγόμενά του.

Επιστρέφοντας στα πολεμικά του καθήκοντα στο Δυτικό Μέτωπο το Μάρτιο έφτασε τις 74 καταρρίψεις.

Ο Απρίλης συνεχίστηκε το ίδιο φονικά τόσο στο έδαφος με τη μεγάλη γερμανική επίθεση όσο και στον αέρα. Ο Ριχτχόφεν όλο αυτό τον καιρό είχε χάσει πολλούς φίλους και είχε κινδυνεύσει ουκ ολίγες φορές.

Όμως όπως για όλους έρχεται κάποια στιγμή η ώρα που δεν θα ακολουθηθεί από άλλη έτσι ήρθε και για τον «ακατάρριπτο Κόκκινο Βαρώνο». Το ημερολόγιο έγραφε 21 Απριλίου όταν η Jasta 11 απογειώθηκε για να αναχαιτίσει βρετανικά αεροσκάφη. Σε κάποια ανύποπτη στιγμή οι άντρες του Ριχτχόφεν τον είδαν να καταδιώκει ένα εχθρικό αεροσκάφος πάνω από τον ποταμό Σομ κατά μήκος των εχθρικών γραμμών. Ήταν η τελευταία φορά που θα τον έβλεπαν ζωντανό. Λίγη ώρα αργότερα ένα τραύμα στην πλάτη από βολίδα θα του έκοβε το νήμα της ζωής. Η κατάρριψη έχει αποδοθεί στον Λοχαγό Μπράουν αλλά αυτό δεν είναι επιβεβαιωμένο καθώς μια άλλη εκδοχή θέλει η μοιραία βολή να επήρθε από επίγεια πυροβολαρχία(Αυστραλιανή ή Βρετανική).

Γεγονός είναι πως αρχικά οι Γερμανοί δεν μπορούσαν να δεχτούν πως ο τρομερός πιλότος είχε σκοτωθεί. Πίστευαν πως είχε αναγκαστεί να προσγειωθεί σε εχθρικό έδαφος και πως κρατείτο αιχμάλωτος.

Λίγες ημέρες αργότερα οι Βρετανοί έριξαν ένα μήνυμα στις βρετανικές γραμμές που κατέγραφε την είδηση του θανάτου καθώς και φωτογραφίες από την νεκρώσιμη τελετή η οποία ήταν αντάξια του πραγματικά μεγάλου αντιπάλου τους.

Το τελευταίο επεισόδιο γράφτηκε αρκετά μετά την επίσημη λήξη του πολέμου όταν στα 1925 η σωρός ανακτήθηκε από το γαλλικό Φρικούρ για να μεταφερθεί στο νεκροταφείο Ινβαλιντενφρίενχοφ του Βερολίνου όπου πλήθος παρελθόντων ηγετών και ηρώων πολέμου είχε ταφεί (πάντως το 1975 μετακινήθηκε για τελευταία φορά στον οικογενειακό τάφο στο Βισμπάντεν).

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Με 80 επιβεβαιωμένες καταρρίψεις στο ενεργητικό του ο Μάνφρεντ Φον Ριχτχόφεν αποτελεί τον κατά τεκμήριο καλύτερο πιλότο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Δεν ήταν όμως μόνο οι νίκες του που συνηγόρησαν στη δημιουργία του θρύλου του όσο και η συνολική συμπεριφορά του. Ακολουθούσε ορισμένους κανόνες στη μάχη σεβόμενος τους αντιπάλους του προσπαθώντας να αποφύγει τη θανάτωση του εχθρού όποτε αυτό ήταν δυνατό. Σε ορισμένες περιπτώσεις πέταξε σε εχθρικές περιοχές μόνο και μόνο για να ρίξει ένα στεφάνι στην κηδεία κάποιου πιλότου που «είχε την τιμή να αντιμετωπίσει». Επίσης η μακροχρόνια τριβή του με τον πόλεμο τον είχαν κάνει να αλλάξει πλήρως τον ρομαντικό τρόπο που τον αντιμετώπιζε πιο νέος. Προς το τέλος της ζωής του δεχόταν πιέσεις να μην ξαναπετάξει ώστε να αποφευχθεί η ζημιά που θα έκανε ο θάνατός του στην προπαγάνδα. Όμως εκείνος όπως είχε εκμυστηρευθεί στους γύρω του όφειλε να συνεχίζει να πολεμά προκειμένου να προστατεύσει ό,τι και όσους μπορεί.

Ίσως ο Κόκκινος Βαρώνος να μην ήταν τίποτε παραπάνω από ένας εγωπαθής γαλαζοαίματος που επιζητούσε την υπερβολή. Ίσως στο παρόν που ο σεβασμός του αντιπάλου(από το πολιτικό και το αθλητικό επίπεδο μέχρι το...τάβλι) είναι μια έννοια που προκαλεί θυμηδία, ο ανίκητος πιλότος με τους καλούς τρόπους να φαντάζει εξαιρετικά παρωχημένος. Ίσως πάλι ήρωας να είναι κάποιος που πολεμά για αυτά που πιστεύει όποια κι αν είναι αυτά.