Ο Ποιητής των Ταξιδιών

Mε αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του μεγάλου ποιητή το 2010 έχει κυρηχθεί ως «έτος Καββαδία». Για να είμαστε ειλικρινείς από την αρχή του χρόνου και εξαιτίας μιας ιδιαίτερης αδυναμίας προς τον εν λόγω δημιουργό, μια ήσυχη μα επίμονη φωνή από τα άδυτα της συνείδησης επέτασσε:«Ένα θέμα για τον Καββαδία, ένα θέμα για τον Καββαδία...». Όμως τότε άμεσα σχεδόν επενέβαιναν τα «κύματα» της λογικής που υπαγορεύει πως ένα αθλητικό σάιτ  δεν είναι και το καταλληλότερο μέρος για να ασχοληθείς με την ποίηση. Τώρα όμως που σιγά σιγά ο παρών χρόνος ώριμος και κουρασμένος ετοιμάζεται να δώσει την θέση του στον επόμενο, έφτασε η στιγμή να ανταποκριθούμε στο κάλεσμα της εσωτερικής «Σειρήνας» με την ελπίδα πως οι όποιες αναστολές δεν ήταν απόλυτα δικαιολογημένες.

ΖΩΗ ΚΑΙ ΕΡΓΟ
To 1910 μετρούσε μόλις 11 μέρες όταν στο Χαρμπίν της Μαντζουρίας(ευρύτερα σύνορα Κίνας και Ρωσίας) η οικογένεια του εύπορου εμπόρου Χαρίλαου Καββαδία απέκτησε το δεύτερο της παιδί το Νίκο(ή Κόλια χαϊδευτικά). Μόλις 4 χρόνια αργότερα η οικογένεια μετεγκαθίσταται στην Ελλάδα, αρχικά στην Κεφαλονιά και αργότερα γύρω στα 1921 στον Πειραιά.
Ο μικρός Νίκος δεν αργεί να εκδηλώσει την κλίση του προς το γράψιμο καθώς όντας μαθητής του δημοτικού ακόμα δημοσιεύει πρωτόλεια στην δημοφιλή «Διάπλαση των παίδων» του Γρηγόριου Ξενόπουλου με το ψευδώνυμο «Ο Μικρός Ποιητής».
Το 1929 τελειώνοντας το σχολείο γράφεται στην Ιατρική Σχολή όμως σύντομα την εγκαταλείπει αφού το κάλεσμα της θάλασσας που τόσο αγάπησε αποδεικνύεται πιο δυνατό. Το πρώτο μπάρκο είναι με το φορτηγό «Άγιος Νικόλαος».  
Το 1933 εκδίδει την πρώτη του ποητική συλλογή το «Μαραμπού» το οποίο γίνεται δεκτό με πολύ θετικά σχόλια καθώς τόσο η γλώσσα όσο και το ύφος που χρησιμοποιείται αποτελεούν κάτι πρωτοποριακό μέσα στο στάσιμο σχετικά λογοτεχνικό τοπίο του Μεσοπολέμου.
Στα 1939 αντιλαμβανόμενος ότι το να γίνει πλοίαρχος θα παρέμενε μόνο ένα όνειρο(«αύριο σαν τότε και χωρίς χρυσάφι στο μανίκι»-''Θεσσαλονίκη''- 1947) παίρνει το δίπλωμα του ραδιοτηλεγραφητή(μαρκόνη) Β' τάξεως.
Με το ξέσπασμα του πολέμου επιστρατεύεται και συμμετείχε στο Αλβανικό έπος ως ημιονηγός της τρίτης μεραρχίας ενώ κατά τη διάρκεια της κατοχής παραμένει στην Αθήνα και οργανώνεται στο ΕΑΜ των λογοτεχνών χωρίς βέβαια η δράση του να υπερβαίνει τα όρια.
Όταν τελειώνει ο Δεύτερος Παγκόσμιος ξαναμπαρκάρει και το 1947 εκδίδεται το «Πούσι» η δεύτερη ποιητική του συλλογή.  Σε αυτήν δεν συμπεριλαμβάνονται τα αντιστασιακά ποιήματα που είχε γράψει. Ωστόσο αυτή τη φορά το έργο του τυγχάνει αυστηρής κριτικής καθώς με τη δίνη του Εμφυλίου να κυριαρχεί μία οποιαδήποτε συλλογή χωρίς πολιτικά ποιήματα ήταν σχεδόν καταδικασμένη.
Τα υπόλοιπα χρόνια για τον Καββαδία κυλούν με συνεχή ταξίδια(το 1953 παίρνει και το δίπλωμα του ραδιοτηλεγραφητή Α' τάξεως). Το 1954 βγαίνει στο κοινό η «Βάρδια» το μοναδικό του πεζογράφημα το οποίο το 1968 μεταφράζεται στα Γαλλικά.
Το Φλεβάρη του 1975 ενώ ετοιμάζεται πάλι να μπαρκάρει τον βρίσκει ο διόλου ποιητικός  θάνατος σε ένα δωμάτιο της κλινικής «Άγιοι Απόστολοι».  Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί και το «Τραβέρσο» η  τελευταία και κατά πολλούς κορυφαία  του συλλογή.
Μετά θάνατον εκδόθηκαν δύο μικρές νουβέλες που είχε γράψει κατά τη διάρκεια της ζωής του(«Λι» και «Του πολέμου/Στο άλογο μου») ενώ διαδοχικές μελοποιήσεις των ποιημάτων του(με αυτές του Θάνου Μικρούτσικου και της Μαρίζας Κωχ να ξεχωρίζουν) κάνουν το έργο του γνωστότερο στο ευρύ κοινό.

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Επικρατεί ευρύτερα η άποψη πως η ποίηση του Καββαδία αναλώνεται αποκλειστικά στην περιγραφή της ζωής των ναυτικών. Ως εκ τούτου αυτή η ταυτότητα της μονοδιάστατης θεματολογίας όπως και να έχει στερεί από τον «Μαραμπού» την αίγλη που απολαμβάνουν άλλοι ποιητές. Είναι όμως έτσι;
Ο λόγος του Καββαδία βαθιά εμποτισμένος από την καραβίσια μυρωδιά της λαμαρίνας (που «όλα τα σβήνει»-''Curo Siwo''-1947) μπορεί και δαμάζει με σπάνια μαεστρία και μουσικότητα , πότε ναυτικές ορολογίες(«Το μετζαρόλι ράγισε και το τεσσαροχάλι»- ''Γυναίκα''- 1973), πότε ονόματα από μακρινά μέρη («Ακόμα ξέρω τον αρχαίο σκοπό του Μινικάπε, τη φοινικιά που ζωντανή θρηνεί στο Παραμέ»-''Μουσώνας''-1973) και πότε μια σπάνια μίξη μυθολογικών, θρησκευτικών και λαογραφικών στοιχείων («Να χαμε το λύχνο του Αλαδίνου ή το γέρο νάνο απ'την Καντώνα-''Fata Morgana''-1973, «Ο Θεός είναι πανάγαθος, Κοσμά, και συγχωρά,όμως γδικιέται αμείλιχτος ο γέρο-Ποσειδώνας»-''Κοσμά του Ινδικοπλευστή''-1967).
Σε γενικότερο επίπεδο μπορούμε να παρατηρήσουμε πως  η «Καβαφική» άποψη  που πηγάζει από την ποιητική «Ιθάκη»  και υποδεικνύει πως αυτό που μετράει είναι το ταξίδι, έχοντας γίνει(ας μας επιτραπεί ο  χαρακτηρισμός) ''της μόδας'',  χρησιμοποιείται ευρύτατα, ίσως και εκεί που δεν πρέπει. Όμως μέσα σε μόλις ένα αριστουργηματικό τετράστιχο(«Θα μείνω πάντα ιδανικός κι ανάξιος εραστής των μακρυσμένων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων, και θα πεθάνω μια βραδιά, σαν όλες τις βραδιές, χωρίς να σχίσω τη θολή γραμμή των οριζόντων»-''Mal du depart''-1933)   ο Καββαδίας λέει το ίδιο ακριβώς πράγμα συνδυάζοντας το μαγικά με την αυθεντική τραγικότητα του Καρυωτάκη και τις επιταγές των ''Καταραμένων Ποιητών'' Ρεμπό και Μπωντλαίρ.
Παράλληλα, τα ποιήματά του, αν και αφιερωμένα στα ταξίδια, χρησιμεύουν σαν καλοτάξιδο σκαρί σε μπάρκο που άλλοτε δένει στα έργα αναγεννησιακών καλλιτεχνών(«Τα δυο φανάρια της νυχτός. Κι ο Pisanello»-''Καραντί''-1947, «Ο Fra Giovanni σιωπηλός οδήγαε τη γραφίδα»-''Fresco'' 1955) κι άλλωτε βρίσκεται ''αρόδο'' από τη μυστηριακή κι αρχέγονη γοητεία των ουράνιων αστεριών(«Ο Αλτεμπαράν ψάχνει να βρει μεσ΄ στα νερά»-''Μαρέα''-1947).
Κάτι εξίσου σημαντικό όμως είναι η θέση της γυναίκας στο έργο του Καββαδία. Θαρρεί κανείς πως στη σκιά της πλειοψηφίας των ποιημάτων του βρίσκεται μόνιμα μια κοπέλα που διαρκώς αλλάζει μορφές. Άλλες φορές είναι μια πόρνη του λιμανιού, άλλες μια πιστή αρραβωνιαστικιά απο την Καλαμαριά και κάποτε, πιο σπάνια, η μάνα που είναι η μόνη που θυμάται το γιο της που ταξιδεύει. Σε όλες τις περιπτώσεις όμως στους στίχους του ποιητή είναι δυνατόν πίσω από την επιφανειακή κυνικότητα να διακρίνει κανείς μια έντονη αγάπη κι έναν βαθύ γνήσιο σεβασμό προς το γυναικείο φύλλο.  
Όμως σε ευρύτερη κλίμακα οι περίτεχνες καταιγιστικές ομοιοκαταληξίες του Καββαδία είτε αναφέρονται σε απλά καθημερινά πράγματα της ζωής στο πλοίο, όπως οι προσευχές των ναυτικών ή οι γάτες των φορτηγών, είτε στις εμβληματικές μορφές του Λόρκα και του Γκεβάρα, έχουν μια ανεξήγητη δύναμη. Και μια ακαταμάχητη διαχρονικότητα αφού η θολή γραμμή των οριζόντων καθενός από εμάς θα βρίσκεται για πάντα εκεί να περιμένει.
Ένας μεγάλος της στιχουργικής είχε γράψει κάποτε πως «είναι παράταιρη εποχή να βρει το δίκιο του ένας στίχος».  Το ίδιο δυστυχώς ισχύει και αυτό το ανόητα φιλόδοξο θεματάκι που προσπαθεί να αρθρώσει λίγα από τα πολλά που ήθελε να πει και δεν μπορεί.

ΓΛΩΣΣΑΡΙ
μαραμπού = τροπικό πτηνό που ζει σε Ινδία και Αφρική, συγγενής του πελαργού
πούσι = θαλασσινή καταχνιά, ομίχλη
τραβέρσο = η πλοήγηση του καραβιού με τον άνεμο στα πλάγια
Curo Siwo = θερμό θαλάσσιο ρεύμα του Ειρηνικού
μετζαρόλι = είδος κλεψύδρας που μετρούσε το ημίωρο(mezzo=μισό)
τεσσαροχάλι = είδος μικρής άγκυρας με τέσσερις μυτερές ακτίνες
Fata Morgana = φαινόμενο αντικατοπτρισμού κατά το οποίο τα αντικείμενα στον ορίζοντα εμφανίζουν διπλό αντεστραμμένο είδωλο. Προκαλείται όταν ο αέρας ψηλότερα είναι θερμότερος από τον αντίστοιχο χαμηλότερα και ο όρος προκύπτει από την λατινική απόδοση του ονόματος της μάγισσας Μόργκαν λε Φέι ετεροθαλούς αδερφής του Βασιλιά Αρθούρου
Pisanello = από τους σημαντικότερους ζωγράφους της πρώιμης ιταλικής Αναγέννησης , γνωστός για τα πορτραίτα και τις τοιχογραφίες του(1395-1455)
καραντί = το σκαμπανέβασμα του πλοίου που προκαλείται από το κύμα
Fra Giovanni = Φραγκισκανός  μοναχός από την Βερόνα, από τους μεγαλύτερους αρχιτέκτονες του 15ου αιώνα γνωστότερος ως Giovanni Giocondo(1433-1515)
Αλτεμπαράν = ο λαμπρότερος αστέρας από τον αστερισμό του  Ταύρου
Μαρέα = παλίρροια